De laatste weken ben ik aan de slag gegaan met een groep 3. De combinatie van ‘de roze olifant’ en een ‘domino-effect’ bleek een intensief klusje. Beetje cryptisch, niet?

Meteen na de meivakantie kwam ik op een warme maandag een groep 3 binnen. De groep had vanaf het begin van het schooljaar in wisselende samenstellingen gezeten. Steeds met als doel om rust in de groep te brengen. Daarnaast was het een groep waarin verschillende kinderen met een onderwijsarrangement zaten. Dus waren er ook verschillende onderwijsondersteuners bij betrokken. Inmiddels waren de leerkrachten en intern begeleider van zoveel verschillende adviezen voorzien, dat ze door de bomen het bos niet meer zagen. En met nog ruim tien weken te gaan, zou het toch wel fijn zijn als ze het schooljaar een beetje positief konden afsluiten. Niet alleen voor henzelf, maar zeker ook voor en mét de kinderen.

Mijn eerste indruk was dat de groep in de stormingsfase was blijven hangen. Naast een soort van storming 3.0 was er nog het emotioneel-fysieke principe (Human Dynamics) wat heerlijk zijn gang ging. In een klas met veelal emotioneel-fysieke kinderen is het ‘logisch’ dat kinderen het gevoel van een klasgenootje over gaan nemen. Dus als Joris boos is en stampend door het lokaal gaat, is het niet vreemd dat Tim ook boos wordt en ook gaat stampen. Niet dat ik dat goedkeur, maar emoties waren in deze groep sterk aanwezig. Van boosheid, verdriet tot lachen en lol. Het schoot alle kanten op! Het lokaal leek gevuld met drukte en aanwezigheid.

Al observerend zag ik wel een lijst met regels en afspraken hangen die aan het begin van het schooljaar gemaakt waren. Mijn oog viel vooral op het woord niet wat in één op de drie regels voorkwam. Een mooi recept om gedoe te krijgen. Begrijp me niet verkeerd, toen ik voor de klas stond en mezelf nog niet bewust was van de invloed van het woord niet, strooide ik er ook rijkelijk mee.  

Maar dat er wat moest gebeuren was duidelijk. Dus, is de intern begeleider aan de slag gegaan met gesprekken met groepjes kinderen. Daar kwam uit dat ze het echt wel rustiger wilden hebben in de groep. Vervolgens zijn we aan de slag gegaan met regels en het fichesysteem uit Klasse(n)Kracht (Bijlsma, 2015). Tijdens het eerste coachingsmoment was ik getuige van hoe een enkel kind toch een ander doel had met de fiches dan de bedoeling was; wegstoppen, weggooien wanneer er eentje ingeleverd moest worden. De boosheid regeerde in de groep. Het ging als een domino-effect door de klas heen. Om dit te doorbreken is de leerkracht aan de slag gegaan  met de motor en de benzine. De insteek is: Geef geen benzine aan vervelend gedrag. De leerkracht gaf aandacht aan de ‘benzinepompen’ en niet aan de ‘motor’. Dit gaf een positief effect! De kinderen gingen het zelf ook benoemen. Hé, nu geef ik benzine! Dat moet ik niet doen. Langzaam aan kwam er bewustzijn van hoe het werkte.

Tijdens het tweede coachingsmoment gaf de directeur aan dat hij een positieve ontwikkeling zag. Kinderen die een fiche in kwamen leveren waren nu niet meer boos, maar verdrietig! Ze waren verdrietig dat ze het gedrag wat ze bewust aan het oefenen waren, even niet gelukt was. Maar steeds weer gingen ze het opnieuw proberen. Het aantal fiches per dag steeg! Dat konden ze zien op de ‘datamuur’ waarop inzichtelijk werd gemaakt hoeveel fiches er per dag overbleven. De regel ‘ik ben stil als de juf praat’ werd door nagenoeg iedereen nageleefd. Zowel de leerkracht als de intern begeleider wilden nu nog even doorpakken de laatste drie weken. Het zou fijn zijn als de leswisseling wat vlotter zou lopen, zonder dat iedereen van zijn of haar plek ging. Dit paste bij de regel ‘Ik blijf op mijn plaats’. Dus niet: Ik loop niet door de klas. De regel is positief geformuleerd in gewenst gedrag. Over twee weken ga ik voor de laatste keer naar de emotioneel-fysieke groep 3. Het was een uitdaging zo aan het einde van het schooljaar. Maar er is ontwikkeling en groei in de groep ontstaan.  En een leerkracht die haar grenzen weer duidelijk aangeeft, weer regie heeft over de groep door ‘de roze olifant’ gewoon grijs te laten zijn.  Zo mooi om te zien!!

En Max? Die heeft ‘de roze olifant’ niet meer in zijn wagen. Vandaag stond hij op nummer 1 in Oostenrijk, daarvoor 2 in Frankrijk en 3 in Canada. Ik weet wel waardoor het komt: weet je hoe zwaar een gemiddelde olifant is? Zo’n 5500 kg! Geen wonder dat je wagen dan niet vooruit te branden is. Dat heeft niks te maken met de motor of de benzine….

Heb je ook zo’n mooi motor en benzine voorbeeld? Ik lees het graag!

Het bericht Max en de roze olifant; niet! verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Ik dacht even terug een aan groepsobservatie die ik laatst uitvoerde. De groep werkte met het fichesysteem en volgens de leerkracht liep het best goed. Toch ontstond er regelmatig discussie en ze wist eigenlijk niet waardoor die discussie ontstond. De afspraak was toch; benoemen welk gedrag er niet volgens de regel is en het fiche inleveren? Ik wachtte nog even met mijn reactie. Eerst maar eens observeren. En inderdaad, het ging best goed! De kinderen hielden zich 90% van de tijd prima aan de afgesproken regels en het was een stuk rustiger dan tijdens mijn eerste observatie in deze groep. Na een minuut of tien ging het mis. Een jongen praatte tijdens de instructie door met zijn maatje. De leerkracht reageerde daarop met:”Je let niet op. Lever maar een fiche in”.
De jongen reageerde: “Maar ik moest even wat uitleggen! Hij vroeg wat aan mij!!”
De leerkracht: “Geen discussie, neem je fiche mee en ga naar de coach.” De jongen stribbelde nog even tegen, maar ging uiteindelijk toch de groep uit. Meteen daarna volgde nummer twee, want die was het niet met de reactie van de leerkracht eens en reageerde daarop.

Ergens ging er dus iets mis. Ik zag het aan de gezichtsuitdrukking van de kinderen, maar ook aan die van de leerkracht. Beiden snapten er niks van. Het was toch duidelijk wat ze tegen elkaar zeiden? Ik besloot maar even mee te lopen naar de coach. 

De coach nam netjes de vragen door: Aan welke regel heb je je niet gehouden? Wat had je in die situatie anders kunnen doen?
Het antwoord: “Echt geen idee! Dat heeft de juf niet gezegd! Ze zei dat ik niet oplette, maar dat deed ik wel!”
Coach: “Maar de juf heeft toch gezegd om welke regel het ging?”
Leerling: “Nee hoor! Dat zei ze niet! Ik moest er zomaar uit!”

Ik zag de coach bedenkelijk kijken. Dus vroeg ik wat hij precies deed (concreet gedrag). Dat kon hij me wel uitleggen. Vervolgens vroeg ik welke regels de groep afgesproken had. Daar noemde hij o.a. ‘als de juf instructie geeft, ben je stil’.
“Oké, even terug naar de situatie. Jij praatte terwijl de juf instructie aan het geven was? Klopt dat?”
“Ja!”
“Welke regel heb je dan overtreden?”
“Die van niet praten als de juf instructie geeft.”
Ik zei: “Prima. Dus je moest je fiche inleveren, omdat je praatte terwijl de juf instructie gaf.”
“Ja!” zei de jongen. De opluchting was van zijn gezicht af te lezen. En meteen kwam er een ‘Maar’ achteraan: Maar dat zei de juf niet! Dus hoe kon ik dat dan weten?! Ik vroeg hem of het nu wat duidelijker voor hem geworden was. Ja, nu snapte hij het wel. Het antwoord op de vraag wat hij in deze situatie anders had kunnen doen was dan ook binnen een seconde gegeven: Niet praten met mijn maatje, ook al vraagt hij me wat.
Ik vroeg nog even door: “Zou je iets kunnen bedenken om hem dat zonder te praten duidelijk te maken?” De jongen: “Ja, gewoon zo”.

Het ging in deze situatie dus om het benoemen van concreet gedrag. Niet opletten is voor kinderen niet concreet genoeg. Zo ook voor de meeste kinderen van deze groep. Daardoor ontstond steeds de discussie. In de nabespreking gaf de leerkracht aan dat ze er eigenlijk gewoon vanuit ging dat de kinderen wel wisten wat ze bedoelde. Toen ik haar het inzicht gaf van wat er gebeurde, werd het haar duidelijk. Daarnaast heb ik geadviseerd om het gedrag ook gewoon vóór te doen. Dus laat zien wat je van kinderen verwacht!

Even terug naar de agent en de overtreder. Uiteindelijk kreeg de agent de bestuurder zover om even mee naar de beelden te kijken. Bij het zien van de beelden, benoemde de agent het concrete gedrag. En toen ineens werd het duidelijk; met 100 over het verdrijvingsvlak en daarna even nog doorstomen naar 180? Nee dat kon toch echt niet! De bekeuring en inleveren van het rijbewijs (aij!) was terecht. Hij had zijn lesje wel geleerd. Dit zou niet meer gebeuren, hij zou zich netjes aan de regels houden.

Wel mooi trouwens; de vraag wat de bestuurder in deze situatie anders had kunnen doen, hoefde de agent niet te stellen. Die had de bestuurder zelf al beantwoord!

Het bericht Regel overtreden? Ik heb geen idee!! verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Veel! was het antwoord. De groep was ervan overtuigd dat ze het ook met drie fiches per dag zouden kunnen. Hoe gaaf is dat! Om de groep eerst te laten ervaren hoe het fichesysteem werkt, hebben we samen met de kinderen er toch voor gekozen om met drie per dagdeel te starten. De eerste dag was spannend! De leerkracht was ervan overtuigd dat de groep ‘misbruik’ zou maken van het systeem; zorgen dat ze steeds net één fiche over zouden houden, zodat ze lekker aan de wandel zouden kunnen. De grens opzoeken om te kijken wanneer de leerkracht wel of geen fiche zou afnemen. Maar… dat gebeurde dus niet! De kinderen waren zó gemotiveerd om de fiches te houden en deden zó hun best zich aan de regels te houden dat er maar enkele kinderen ‘een foutje’ maakten. Ze hielpen elkaar in plaats van nare dingen tegen de ander te zeggen.

Maandagmiddag had twee jongens in mijn kantoor. Ik vroeg ze aan welke regel ze zich niet gehouden hadden. Ja, ze hadden gepraat terwijl de leerkracht aan het woord was en dat was niet volgens de afgesproken regel. De regel was: ‘Als de juf praat, dan luister je en ben je stil’. Één van de twee vertelde, bijtend op zijn lip, dat hij écht niet in de gaten had dat de juf aan het woord was. En daar kwamen de tranen. Hij had het écht niet expres gedaan! ‘Tja’, zei de ander, om hem te helpen heb ik toen ook maar even wat gezegd, want ik vond het zo zielig als hij alleen moest!’. En daar stonden ze dan, twee grote knullen uit groep 8. Op de vraag wat ze in de situatie anders hadden kunnen doen, was het antwoord eenduidig: Niet praten en beter kijken naar wat de juf doet. Oké! Prima! Jullie mogen weer terug naar de klas. De tranen waren gedroogd.

En ik geef toe, dat is best lastig wanneer een achtste-groeper met dikke tranen staat, je weet dat hij het niet expres deed en héél gevoelig is. Het lag op het puntje van mijn tong om te zeggen: ‘Ach joh! Het is niet zo erg!’.

De rest van de week was het heel rustig, nauwelijks kinderen die een fiche moesten inleveren. Ze deden zó hun best én ze merkten dat er een andere sfeer in de klas hing. De leerkracht merkte het ook. Ze had het niet verwacht, maar het loopt! Ze zou bijna vergeten dat het fichesysteem een middel is en geen doel op zich. Het systeem is bedoeld om duidelijk te maken wat het gewenste gedrag is en wat niet. Lukt dit (even) niet, dan heb je even een time-out om te reflecteren op je eigen gedrag. Het is dus geen straf, maar een moment om te reflecteren en na te denken hoe het in eenzelfde situatie anders kan. En nu? Door met drie fiches per dag. Ik weet zeker dat het gaat lukken!

Het bericht Het loopt! verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.