Wanneer je je kunt vinden in de eerste situatie dan zou het mooi zijn om te reflecteren en terug te blikken op het afgelopen jaar, samen met de groep. Wanneer je dit samen met de kinderen visueel maakt, ontstaat er een soort van herinneringsmuur in de klas. De activiteiten die je daarvoor inzet kunnen natuurlijk heel divers zijn; van groepsopdrachten tot momenten waarop kinderen zelf reflecteren op hun eigen (leer)proces en dit individueel vastleggen. Voor leerkrachten die de kinderen nog net wat extra’s mee willen geven, heb ik een leuk spel gevonden (niet schrikken); het ‘billetjes-bloot-spel’. Het is een spel waarbij kinderen elkaar uitdagen door spannende, prikkelende en filosofische vragen stellen. Het zet de ander tot denken en soms hoort daar ook een beetje plagen bij. Bijvoorbeeld: Denk je dat koeien kunnen denken? Peuter je graag in je neus? Zou je beroemd willen zijn? Zou je het leuk vinden als iedereen deed wat jij zei?    Het antwoord op de vraag kan zijn ‘ja’, ‘nee’ of ’tja…’. Bij elk antwoord hoort natuurlijk een argument. Er zijn verschillende mogelijkheden met het spel. Je kunt het zo spannend of veilig maken als je zelf wenst. Kan jou groep dit aan? Hoe reageren kinderen? Het lijkt mij een mooie manier om de groep een laagje dieper-denkend te brengen en tegelijkertijd werk je weer aan een stukje groepsvorming. De kinderen leren elkaar nóg beter kennen!

Rommelt het nog steeds binnen de normen van de groep? Is er sprake van een negatieve groep in de performingfase en is er een aantal kinderen (negatief) dominant? Je krijgt als leerkracht dan het gevoel geen grip op de groep te krijgen en voortdurend regels en afspraken moet herhalen. Dat vreet energie in plaats van dat je energie krijgt, omdat de groep zo lekker gewerkt heeft. Maak met de groep even een pas op de plaats. Blik eens terug naar de groepsmissie en reflecteer samen met de kinderen naar wat er bereikt is en wat jullie samen nog willen bereiken. Welke afspraken en regels lopen goed en hoef je bijna niet bij na te denken? Welke afspraken lopen nog niet lekker en hoe zorgen we als groep ervoor dat we ons ook aan deze regels kunnen houden? Wat levert dat ons op? Welk doel willen we bereiken? Misschien dat zo’n gesprek al genoeg inzicht geeft. Maak een datamuur waarbij je inzichtelijk maakt hoe het loopt, hoe trots de groep op zichzelf kan zijn. En beloon! Hopelijk wordt het na de vakantie weer mooi weer en kunnen er leerzame en uitdagende groepsbeloningen buiten het klaslokaal plaatsvinden. En wie weet, durf jij in de laatste weken óók het ‘Billetjes-bloot-spel’ aan.

Maar, mocht de relatie met de groep zo slecht zijn en je zelf de energie niet meer hebt om optie twee op te pakken. Dan zijn er altijd wel collega’s of externe begeleiders 😉 die planmatig met je aan de slag willen om de adjourningfase met plezier te doorstaan. Al is het maar om er een paar minuutjes per dag energie van te krijgen!

Ondertussen ben ik wel nieuwsgierig geworden. Ga jij met ‘de Billetjes-bloot’? Of kies je voor andere uitdagende energizers?

Het bericht Met de billetjes bloot? verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Veel! was het antwoord. De groep was ervan overtuigd dat ze het ook met drie fiches per dag zouden kunnen. Hoe gaaf is dat! Om de groep eerst te laten ervaren hoe het fichesysteem werkt, hebben we samen met de kinderen er toch voor gekozen om met drie per dagdeel te starten. De eerste dag was spannend! De leerkracht was ervan overtuigd dat de groep ‘misbruik’ zou maken van het systeem; zorgen dat ze steeds net één fiche over zouden houden, zodat ze lekker aan de wandel zouden kunnen. De grens opzoeken om te kijken wanneer de leerkracht wel of geen fiche zou afnemen. Maar… dat gebeurde dus niet! De kinderen waren zó gemotiveerd om de fiches te houden en deden zó hun best zich aan de regels te houden dat er maar enkele kinderen ‘een foutje’ maakten. Ze hielpen elkaar in plaats van nare dingen tegen de ander te zeggen.

Maandagmiddag had twee jongens in mijn kantoor. Ik vroeg ze aan welke regel ze zich niet gehouden hadden. Ja, ze hadden gepraat terwijl de leerkracht aan het woord was en dat was niet volgens de afgesproken regel. De regel was: ‘Als de juf praat, dan luister je en ben je stil’. Één van de twee vertelde, bijtend op zijn lip, dat hij écht niet in de gaten had dat de juf aan het woord was. En daar kwamen de tranen. Hij had het écht niet expres gedaan! ‘Tja’, zei de ander, om hem te helpen heb ik toen ook maar even wat gezegd, want ik vond het zo zielig als hij alleen moest!’. En daar stonden ze dan, twee grote knullen uit groep 8. Op de vraag wat ze in de situatie anders hadden kunnen doen, was het antwoord eenduidig: Niet praten en beter kijken naar wat de juf doet. Oké! Prima! Jullie mogen weer terug naar de klas. De tranen waren gedroogd.

En ik geef toe, dat is best lastig wanneer een achtste-groeper met dikke tranen staat, je weet dat hij het niet expres deed en héél gevoelig is. Het lag op het puntje van mijn tong om te zeggen: ‘Ach joh! Het is niet zo erg!’.

De rest van de week was het heel rustig, nauwelijks kinderen die een fiche moesten inleveren. Ze deden zó hun best én ze merkten dat er een andere sfeer in de klas hing. De leerkracht merkte het ook. Ze had het niet verwacht, maar het loopt! Ze zou bijna vergeten dat het fichesysteem een middel is en geen doel op zich. Het systeem is bedoeld om duidelijk te maken wat het gewenste gedrag is en wat niet. Lukt dit (even) niet, dan heb je even een time-out om te reflecteren op je eigen gedrag. Het is dus geen straf, maar een moment om te reflecteren en na te denken hoe het in eenzelfde situatie anders kan. En nu? Door met drie fiches per dag. Ik weet zeker dat het gaat lukken!

Het bericht Het loopt! verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Het begon ergens in december met de vraag van de school de hoe ze van een combinatiegroep 4-5 meer één groep konden maken. We startten met het invullen van een sociomatrix en tekenden het uit om de verbanden tussen kinderen aan te geven. Het viel op dat er geen groepjes in de klas waren, er waren überhaupt weinig verbanden tussen de kinderen te vinden. Iedereen leek een beetje ‘op zichzelf’ als we de uitwerking bekeken. Tijdens de voorafgaande observatie zag ik een enthousiaste, betrokken, hardwerkende groep kinderen die gevoelig was voor complimenten met de inzet van Class Dojo. Aan de andere kant, zag ik een groot verschil tussen groep 4 en 5. 

Naast het feit dat de groepen gescheiden in de klas zaten, leek de groep 5 een wat dominante houding aan te nemen wanneer er samen gewerkt moest worden. Tijdens het werken in de groepjes, zag ik de kinderen van groep 5 bepalen wat de kinderen van groep 4 moesten doen. En dit werd netjes opgevolgd. Ze hadden weinig in te brengen die groep 4, sommigen haakten zelfs af en gingen zelf aan de opdracht werken in plaats van in de groep. Ze zonderden zich af.  Voor de leerkrachten was dit precies wat ze elke dag zagen gebeuren in de groep en het lukt niet dit te doorbreken.

Daarnaast zijn de leerkrachten aan de slag gegaan met het onderwerp ‘samenwerken’. Samen met de kinderen zijn ze ‘samenwerken’ gaan uitwerken in een T-kaart. Dus: ‘wat zie ik?’ en ‘wat hoor ik?’ tijdens het samenwerken. Kortom; hoe ziet samenwerken eruit in concreet waarneembaar gedrag. Om de kinderen te stimuleren en te complimenteren werd Class Dojo ingezet, want dat was al bekend. Ook zijn de leerkrachten aan de slag gegaan met het inzetten van energizers tijdens de lesovergangen. Doel was steeds om de kinderen van groep 4 en 5 samen aan de slag te laten gaan en elkaar beter te leren kennen.

Tijdens het schrijven van de reflectie op het eigen rapport, schreef één van de kinderen op de vraag waar hij het meest trots op was: ‘Ik heb eindelijk vrienden in de klas!’. Dit was voor de leerkrachten de bevestiging dat ze op de goede weg zaten. Nu wilden ze een stap verder, maar hoe?

De volgende stap die we gaan maken is dat de leerkrachten de kinderen elkaar inzicht laten geven in hun eigen én elkaars kwaliteiten. Dus welke kwaliteit heb je zelf? Welke kwaliteit kun je gebruiken, maar heb je zelf niet? En zoek elkaar daarin op tijdens verschillende gestuurde activiteiten. Over een week of zes vullen we opnieuw de sociomatrix in en tekenen we het uit. De leerkrachten kunnen niet wachten tot het zover is, want… hoe ziet de groep er dan uit? Nog steeds losse individuen? Of zijn er toch meer verbanden ontstaan?

Heb jij nog ideeën hoe je kinderen kwaliteiten van zichzelf en de ander kunt laten ontdekken? Laat dan een berichtje achter.

Het bericht Trots: ik heb eindelijk vrienden! verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.