Sara loopt naar de plek waar de potloden geslepen worden en binnen no-time staat Elise erbij. Ze kijken samen de klas in, terwijl ze potloden slijpen. De blikken gaan richting links-achterin. Daar zitten Fleur en Jasmijn naast elkaar. De blikken tussen Fleur en Sara zijn dodelijk. Elise en Jasmijn zien het gebeuren, maar zeggen niks.

Op een gegeven moment ziet de leerkracht de twee meiden staan en sommeert ze te gaan zitten: ’De afspraak was dat je op je plek blijft tijdens de toets.’ Ze gaan terug naar hun plek. Sara kijkt een paar keer achterom, met een donderblik, en krijgt een venijnige blik van Fleur terug.

Dan pakt Fleur een stukje papier, schrijft er wat op, geeft het door aan Jasmijn. Na een paar minuten staat Jasmijn op, om naar de wc te gaan. Op weg naar de deur, laat ze het briefje bij Sara op tafel vallen. Het briefje wordt gelezen en ‘bij de hand’ gehouden. Want Jasmijn komt zo terug van het toilet en neemt het briefje voor Fleur mee terug…..

Op een gegeven moment roept Gijs: ‘Meester, ze geven briefjes door.’ Waarop de meester reageert met: ’Meiden, dat doen we hier niet.’

Het ‘briefjes, potloden en venijnige blikken-gedoe’ blijft bezig. De meester onderschept een briefje, stopt het in zijn zak. Hij gaat door met zijn rondje. En de meiden ook, maar dan met seinen. Na een half uur moeten de toetsen klaar zijn. Iedereen is klaar, behalve….

Je raad het al. De vier meiden. Tja, die waren druk met andere dingen. Ze hadden helemaal geen tijd om die toets te maken! De meester zucht: ’Nou, morgen maar weer verder dan.’

En ik dacht…Waarmee? Met briefjes en bozen blikken en meidenvenijn?

Vaak voel je het al als je de klas binnenkomt. Er hangt een bepaalde spanning in de lucht. Oogcontact dat net te lang duurt, een fluistering die snel verstomt zodra je als leerkracht dichterbij komt. Niemand zegt het hardop, maar jij weet: hier speelt iets. En als je wat verder doorvraagt, hoor je termen als ‘BFF’, ‘niet meer mijn vriendin’ en ‘ze doet ineens zo raar’. Dit is meidenvenijn en in groep 6 begint het vaak echt vorm te krijgen.

Wat is meidenvenijn eigenlijk?

Meidenvenijn is het middel om voor meisjes-meisjes om de rangorde te bepalen én te bewaken. Het is tegelijkertijd een machtsmiddel en een sociaal experiment in populariteit.

Het is een vorm van relationele agressie, waarbij meiden elkaar buitensluiten, roddelen of manipuleren zonder direct openlijk ruzie te maken. Anke Visser, expert op dit gebied, beschrijft hoe deze sociale dynamiek zich bij meisjes anders ontwikkelt dan bij jongens. Waar jongens eerder fysieke confrontaties aangaan, speelt het conflict bij meisjes zich vaker af onder de oppervlakte. Het draait om sociale status, groepsdruk en de angst om zelf buitengesloten te worden (Visser, 2016).

In groep 6 begint deze dynamiek vaak sterker te worden. Vriendschappen worden hechter, maar ook ingewikkelder. Meisjes willen ergens bij horen en gebruiken subtiele strategieën om hun positie te versterken. Dat kan betekenen dat een ander expres wordt buitengesloten of dat er stille machtsspelletjes worden gespeeld.

Hoe herken je meidenvenijn?

Soms lijkt alles op het eerste gezicht prima, maar zijn er signalen dat er onderhuids veel speelt. Let op deze signalen:

Onzichtbare ruzies: er is geen openlijke confrontatie, maar je voelt dat er spanning is.

Dynamiek die steeds verandert: vandaag beste vriendinnen (BFF), morgen negeren ze elkaar.

Subtiele of verborgen pesterijen: meiden sluiten elkaar uit door bijvoorbeeld groepsappjes te maken zonder iemand uit te nodigen.

Schijnbare harmonie: alles lijkt goed, maar één leerling trekt zich steeds meer terug.

Wat kun je als leerkracht doen?

Gelukkig kun je als leerkracht veel betekenen om meidenvenijn te doorbreken en een veilige groep te creëren.

Meidenvenijn verdwijnt niet vanzelf. Door het actief te signaleren en bespreekbaar te maken, kun je als leerkracht een wereld van verschil maken. Want uiteindelijk wil je dat elk kind zich veilig voelt in de groep. En dat begint bij bewustwording, zowel bij jou als bij de meiden zelf.

Tip voor voor praktische doe-activiteiten:
Een roze bril: Meidenvenijn op de basisschool (Anke Visser, 2016)
(Een doeboek voor leerkrachten en IB’ers die meidenvenijn zien en houden van aanpakken.)

Deze fase is het moment waarop een groep echt op elkaar is ingespeeld. De regels en afspraken zijn helder, de onderlinge verhoudingen zijn duidelijk en jij merkt dat je steeds minder moe bent aan het einde van de week. Misschien heb je jezelf wel eens iets gezegd als:

• “Vandaag hebben we voor het eerst écht lekker gewerkt!”
• “Hè, hè, ze beginnen het eindelijk te snappen!”

Herkenbaar? Dan ben je op de goede weg. Maar hoe zorg je ervoor dat je in deze fase de regie behoudt én blijft investeren in je groep?

Regie houden in de Performingfase

Juist nu het lekker gaat, is het belangrijk om scherp te blijven. Hoewel het gedrag in je klas soepeler verloopt, zijn jouw observatievermogen en betrokkenheid nog steeds belangrijk. Let op wat er gebeurt tijdens het werken en spelen, en blijf zowel feed-up als feedback geven.

• Feed-up is wat je vooraf doet: helder maken wat je van de groep verwacht.
• Feedback geef je achteraf, als je terugkijkt op het gedrag en tips geeft om het nog beter te doen.

Een voorbeeld uit de praktijk

Feed-up: “Straks werken we in groepjes. Ik verwacht dat iedereen goed luistert naar elkaar en dat iedereen om de beurt praat. Ons doel en onze missie is respectvol samenwerken en ervoor zorgen dat iedereen zich gehoord voelt.”

Feedback: “Ik zag dat jullie goed naar elkaar luisterden en dat iedereen om de beurt aan het woord was, heel goed! Wat ik nog wil meegeven, is dat jullie soms te snel reageerden. Probeer de volgende keer rustig na te denken voordat je iets zegt.”

Door bewust met feed-up en feedback te werken, houd je het groepsproces levendig en help je kinderen zich verder te ontwikkelen.

Nog even lekker aan de slag

Misschien ben je nog niet eens halverwege het schooljaar, maar dit is een uitgelezen moment om je groep een extra zetje te geven. Hier zijn een paar concrete ideeën om met je groep aan de slag te gaan:

Doelgericht werken

Wat je ook kiest: doe het altijd doelgericht. Stel jezelf bij het voorbereiden van een activiteit de volgende vragen:

• Wat heeft de groep nog te leren?
• Wat wil ik ze graag leren?
• Waar kan de groep nog beter in worden?

Betrek ook de kinderen bij deze vragen. Zo werk je samen aan een duidelijke koers en voorkom je dat je energie verspilt aan activiteiten zonder focus.

En daarna?

De Performingfase geeft rust, maar is ook een mooie kans om je groep dat laatste beetje extra mee te geven voordat je richting het einde van het jaar gaat. Gebruik deze tijd om te bouwen aan een sterke basis, zodat jullie straks met een goed gevoel de volgende fase, de Adjourningfase, in kunnen gaan.

Je merkt: juist in de Performingfase kun je nog zoveel doen om jouw klas te laten groeien. Ga er lekker mee aan de slag en geniet van hoe jouw groep zich steeds meer ontwikkelt. 💪