Deep Democracy Archieven - Nicole Megens Onderwijscoaching

Ze wilden niet blijven slapen. Totdat het puntje bij paaltje kwam.

Nicole — Sat, 04 Jul 2026 10:34:34 +0000

Afgelopen week kreeg ik een mailtje van een leerkracht van een groep 8 waar ik het afgelopen half jaar samen mee aan de slag ben geweest. Na een paar jaar met veel wisselingen in de groep, was de groep elkaar kwijtgeraakt. Niet een beetje kwijt, nee heel veel kwijt. De school gunde de kinderen een fijn jaar in groep 8, zodat de laatste herinneringen aan hun basisschooltijd positief zouden zijn.

Dus hebben we volop ingezet op groepsvorming (lees: elkaar écht leren kennen), regie op gedrag en een gezamenlijk doel. Kortom: rust krijgen in een groep die daar hard aan toe was. Je herkent het proces vast wel: het gaat met pieken en dalen en wat hobbelig. Er waren momenten dat ik contact had met de leerkrachten en we hoop zagen gloren aan de horizon, ook als ik in de klas kwam had ik vaak het gevoel van Yes! we gaan de goede kant op. Maar… er waren ook momenten dat we met z’n drieën dachten: Sh*t, we dachten dat het lekkerder liep. En ja, dat is groepsvorming. Dat gaat niet altijd in een alleen maar stijgende lijn.

Een mailtje over het schoolkamp

De groep ging samen op kamp met de andere groep 8. Vóór kamp had een aantal kinderen uit “mijn” groep laten weten dat ze niet wilden blijven slapen. Of überhaupt niet meegingen. Op je twaalfde, vaak puberend, denken kinderen: ik bepaal heus zelf wel of je een nacht buiten mijn eigen bed wil doorbrengen, met muggen, gesnurk van een klasgenoot en een meester of juf die om elf uur nog steeds “stil nu!” roept.

Maar… aan de andere kant. Toen ik nog op school werkte, ging ik vanaf het moment dat ik slaagde voor de Pabo eigenlijk ieder jaar mee op kamp met groep 8. Nou ja, mee mógen, joepie! Als leerkracht op kamp wil je eigenlijk maar één ding: dat iedereen meegaat.

Zo ook bij deze groep

Maar wat gebeurde er op de eerste avond? Er werden er alsnog luchtbedden gebracht! De kinderen die hadden aangegeven niet te willen blijven slapen, wilden er toch bij zijn. En er waren kinderen die “ziek” thuis zaten. Ook zij kwamen alsnog naar kamp. De leerkracht schreef: “Zo is de groep écht compleet.”

Dat zinnetje bezorgde mij kippenvel op mijn armen. Niet omdat het een wonder is dat kinderen naar kamp willen, want gelukkig willen de meesten dat wel. Maar omdat het iets laat zien over wat er gebeurt wanneer je kinderen (en jezelf als leerkracht) niet vastzet in een eerder “nee”.

Waarom een “nee” niet het einde van het verhaal is

Ik werk vaak vanuit Deep Democracy en een van de dingen waar ik me bewust van ben, is hoe serieus je een “nee” moet nemen. Niet als iets om te overtuigen of als kritiek, maar als informatie. Een kind dat zegt “ik wil niet blijven slapen” zegt iets over de situatie. Misschien over spanning: “Een nachtje op een wildvreemde plek slapen. Wil ik dat wel?” Misschien over onzekerheid: “Kan ik me veilig voelen bij deze groep?” Misschien gewoon over voorkeur: “Ik slaap gewoon het liefst in mijn eigen bed, thuis.”

En die laatste herken ik maar al te goed. Ik weet nog mijn eerste scoutingkamp. Pap had mij gebracht en in eerste instantie vond ik het allemaal prima…. totdat ik de slaapzaal zag. Door een simpele “Als het echt niet lukt, kom ik je halen. Beloofd!” had ik een positieve eerste ervaring met op kamp zijn. En vanaf dat moment was kamp een feest!

Een “nee” is een moment-opname, geen contract voor de eeuwigheid

Wat ik denk dat hier gebeurde: doordat deze groep het afgelopen half jaar heeft geoefend met veiligheid, met erbij mogen horen zonder dat het moet, ontstond er ruimte om die “nee” later gewoon te herzien. Niemand hoefde gelijk te krijgen. Niemand werd overgehaald. Het kind mocht zelf, op het laatste moment, alsnog “ja” zeggen. En dat gebeurde.

En hier wordt het pas echt leuk: die keuzevrijheid werkte blijkbaar aanstekelijk. Op het moment dat de andere groep zag dat er kinderen waren die ineens tóch bleven, tóch kwamen ondanks een eerder duidelijke ‘nee’, veranderde er iets in de sfeer van het hele kamp. Rust en keuzevrijheid zijn namelijk besmettelijk en dat in positieve zin. Twee groepen die niet eens hetzelfde traject hadden doorlopen, profiteerden allebei van dezelfde open sfeer.

De balans tussen structuur en autonomie

Dit is precies het verschil wat ik vaak zie gebeuren: groepsvorming draait niet om zoveel mogelijk regels en kaders opleggen. Het gaat om genoeg structuur bieden dat kinderen zich veilig genoeg voelen om zelf een keuze te durven maken. En…. dat die keuze later ook nog aangepast mag worden.

Ik snap dat je in de laatste weken zit. Of misschien heb je zelfs al vakantie. Dan is het misschien een idee om volgend schooljaar uit te proberen:

1. Zet een T-kaart in voor “ruimte geven aan een nee”
Je kent de T-kaart vast wel vanuit gedrag zichtbaar maken: “ik zie / ik hoor”. Gebruik ‘m hier ook. Aan de ene kant: hoe ziet het eruit als een kind zich veilig genoeg voelt om “nee” te zeggen? (Bijvoorbeeld: rustig aangeven, niet wegkruipen, gewoon hardop zeggen wat het niet wil.) Aan de andere kant: hoe ziet het eruit als een kind later terugkomt op die “nee”? Door dit concreet te maken, ga je het ook sneller zien gebeuren en kun je het benoemen op het moment zelf.

2. Houd een zin achter de hand voor als een kind terugkomt op een “nee”
Iets simpels als: “Fijn dat je dat nu wel wilt. Je hoefde niet per se.” Geen “zie je wel, was toch leuk!” dat maakt de eerdere “nee” een soort van ongeloofwaardig. Dan voelt een kind zich eerder betrapt in plaats van vrij. De kunst is om er zonder kritiek een antwoord op te geven.

3. Zeg het hardop, in de groep
Het aanstekelijke effect dat op kamp gebeurde, de ene groep die de andere zag opbloeien, kun je zelf ook inzetten. Benoem in de klas (kort, geen preek) wanneer je ziet dat kinderen elkaar meenemen in rust of in een positieve keuze. “Ik zag dat jullie er samen voor kozen om…” Kinderen leren minstens zoveel van elkaar als van jou.

Oh ja, en….

…..Je hoeft niet te wachten op een kamp om dit te zien gebeuren. Ga eens op zoek naar situaties wanneer een kind terugkomt op een eerdere “nee” en geef het de ruimte om dat zonder gezichtsverlies te doen. Dat is het moment waarin je terugziet wat maanden aan groepsvorming heeft opgeleverd. Niet in een cijfer, maar in een luchtbed dat er ’s avonds ineens toch bij ligt.

Wil je hier meer over lezen?
In mijn boek Van onrust naar rust – Hoe je van jouw klas een groep maakt geef ik je volop inspiratie, voorbeelden en praktische werkvormen om van jouw klas een hechte groep te maken. Nieuwsgierig? Klik dan even op de onderstaande button:

Meer info en boek bestellen

← Ze bloeide op in de rij naar de gym

Het bericht Ze wilden niet blijven slapen. Totdat het puntje bij paaltje kwam. verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Weer terug

Nicole — Fri, 06 Mar 2020 19:45:38 +0000

…. het klinkt alsof ik ben weggeweest. En, tja, dat was ik eigenlijk ook wel. Fysiek nog steeds aanwezig, maar in gedachte met andere dingen bezig. In een paar maanden tijd is er veel gebeurd. Zonder in teveel details te treden; in vijf weken tijd afscheid nemen van zowel mijn verstandige vader als mijn geliefde oma is best veel. Veel om te verwerken, veel om een plek te geven. Niks is meer hetzelfde en alles is anders.

Het mooie is wel, dat ik nog steeds het gevoel heb dat ze bij me zijn. Vooral de aanwezigheid van mijn pap, voel ik elke dag. Het kán natuurlijk het gevoel van missen zijn, maar ik ben er echt van overtuigd dat hij gewoon niet wég is! Hij is gewoon ergens anders. Ik kan niet meer mét maar wel tégen hem praten. Ik kan hem niet meer zien, alleen zijn foto. Ik kan hem niet meer voelen, maar hij is er wel! Ik weet het zeker en zo af en toe laat hij even weten dat hij er écht nog is. Hoe dat kan? Dat lees je straks….

Het lijkt een beetje op wat er in groepen ook gebeurt wanneer er een kind is verhuisd of om welke reden dan ook de groep verlaat. Vaak duurt het nog even voordat het kind écht weg is; de tafel en stoel blijven in de klas, op de namenlijst staat de naam nog en vooral…. er wordt nog over gesproken! Fysiek is het kind er niet, maar het is nog wél in de groep aanwezig, zodra er over gesproken wordt. Het kind is is nog steeds een rol die in de groep aanwezig is.

Volgens Deep Democracy (Kramer, 2014) is een rol een verwijzing naar alles wat in een groep aanwezig kan zijn zijn. Het zijn gevoelens, gedachten, thema’s, rollen, ideeën, meningen, gedragingen, dromen, archetypen etc.

‘ Het woord ‘rol’ is een neutrale term die geen ordening aanbrengt, maar de informatie, het ‘iets’ of de ‘meerdere ietsen’ in de groep aanduidt. In elke groep zitten altijd allerlei rollen, zoals emoties, meningen, ideeën en gedachten. Maar denk ook aan archetypische rollen als ‘leiders’ en ‘volgers’, ‘doeners’ en ‘denkers’ ‘harde werkers’ ‘overwerkers’ en ‘vakantievierders’. (Kramer, 2014).

Rollen als bijvoorbeeld boosheid zie je soms in groepen ook overgenomen worden door andere kinderen. Wanneer er boosheid in de groep zit, kan dit boven de waterlijn door één kind, ik noem hem even Pieter, kenbaar gemaakt worden door boos gedrag. Dát is wat we zien, maar de roltheorie laat zien dat we meerdere rollen tegelijk kunnen zijn. Dus Pieter ís niet hetzelfde als boos. Pieter kan namelijk ook heel blij zijn als hij lekker aan het buitenspelen is, maar wanneer hij bij het maken van een opdracht tegen een probleem aanloopt wordt hij boos. Héél boos! Tegelijkertijd kan een ander kind in de klas heel blij zijn, maar de boosheid van Pieter wel herkennen. Je kunt namelijk op hetzelfde moment meerdere rollen hebben. Wanneer je op deze manier naar rollen kijkt, noemen we dat in termen van Deep Democracy dat de rollen vloeibaar zijn; er is rolfluiïditeit. Er is geen bepaalde ordening die alles vastzet.

Dus….. zolang je over iemand blijft praten, verhalen en herinneringen deelt, is degene er nog. De rol is er nog; in gedachten, verhalen of emoties. En héél soms gebeuren er héél bijzondere dingen. Dingen waardoor ik er van overtuigd ben dat er méér is tussen hemel en aarde én dat pap zijn rol in in mijn leven gewoon weer even pakt. Zoals laatst toen ik mijn beste vriendin vertelde over het hangertje wat ik van pap gekregen heb toen ik 18 werd. Ik draag het altijd. Terwijl ik het vertel pak het vast en op dat moment wordt Songbird van Fleetwood Mac op de radio gestart; hét nummer van pap en mij. Dit kon geen toeval zijn! Pap moest even laten weten dat hij er was, wilde even zijn rol en zijn aanwezigheid kenbaar maken. Zo bijzonder!

Het gevoel dat hij er nog steeds is, zorgt ervoor dat ik weer verder kan. De ondernemersgeest van pap die hij mij heeft doorgegeven is weer aangewakkerd. Het geeft me energie! Mede door de workshop bij Marte Methorst “Create your own Dreamboard’ heb ik mijn creativiteit even lekker kunnen laten borrelen en mijn dromen in beelden gevangen. En een tweedaagse Transactionele Analyse heeft me mooie inzichten gegeven.

Ik ben dus weer ’terug’. Sinds een paar weken officieel gelicentieerd Specialist Klasse(n)Kracht!® en met leuke, uitdagende opdrachten bezig. Toevallig vanmiddag contact gehad met een leerkracht die met de eerste stap bezig is om met de groep, waarmee eerst gesprekken met groepjes kinderen zijn gevoerd, een missie vorm te geven. Een paar weken geleden zag ze het helemaal niet meer zitten, maar nu…had ik een enthousiaste leerkracht aan de telefoon die niet kon wachten om de volgende stap te gaan zetten. Zó gaaf!

En, oh ja, ik heb ‘jullie’ ook weer terug; de volgers van mijn blog. Ergens was ik jullie ‘kwijt’, maar hoop alles weer opgelost te hebben. Ons pap zei altijd: ‘Voor elke oplossing heb ik een probleem.’ In dit geval hoop ik dat het bij de oplossing blijft…..

Als je het blog weer ontvangen hebt, laat het me dan even weten. Mocht je nog niet aangemeld hebben voor het blog, doe dat dan hieronder. Ben van plan om weer veel meer te gaan schrijven! De energie is weer terug en wil de ervaringen gekoppeld aan een stukje theorie graag met jullie delen!

Het bericht Weer terug verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.

Rollen in kaart brengen; een musical?

Nicole — Tue, 04 Jul 2017 18:33:07 +0000

De laatste twee weken zijn nu toch echt aangebroken. Tijd om terug te blikken en vooruit te kijken. In een jaar kan er veel gebeurd zijn in een groep. Kinderen ontwikkelen zich, leerkrachten zien de groep groeien. Soms is dat met vallen en opstaan geweest, maar iedereen wil gezellige laatste weken en een mooie afsluiting. Voor groep 8 is dat altijd iets speciaals. De meeste scholen sluiten de basisschooltijd af met een prachtige musical. De rollen voor de musical zijn al weken verdeeld en er wordt met hulp van ouders flink geoefend. Soms worden op het laatste moment nog rollen gewisseld. De ene dag loopt het lekker en zien de leerkrachten het helemaal zitten, de andere dag lijken het de leerkrachten te zijn met de meeste plankenkoorts. De groep zit volop in de adjourningfase en zet zich zo af en toe af tegen de gestelde regels. Er treedt normvervaging op. Want, nu toch alles ophoudt, zijn regels ook niet meer zo belangrijk. De leerkracht van groep 8 zal enerzijds begrip moeten hebben voor het proces, anderzijds moet hij (of zij) ervoor blijven zorgen dat de regels blijven zoals ze waren. En da’s geen makkelijke klus in een mix van nog-net-geen-pubers en échte pubers!

De rollen in de groep lijken soms te veranderen. Hoe zit dat toch? Alsof het zo moest zijn, kreeg ik vandaag het boek Deep Democracy van Jitske Kramer in de brievenbus. Ik had ‘m besteld als vakantieliteratuur (naast de gewoon ordinaire chicklits waar ik dol op ben). Al bladerend in het boek, stuitte ik op de kop van een alinea ‘een rol kan echt vanalles zijn’. Het beeld van het oefenen van de musical kwam direct in me naar boven, maar hier wordt toch echt iets anders met een rol bedoeld. Binnen Deep Democracy verwijst het woord ‘rol’ naar alles wat er in een groep kan zijn; gedachten, thema’s, rollen, ideeën, meningen, dromen, gedragingen en gedachten. Het woord ‘rol’ is een neutrale term dit geen ordening aanbrengt, maar de informatie het ‘iets’ of meerdere ‘ietsen’ in de groep aanduidt (Kramer, 2017).

Door ongewenst gedrag, of ongewenste rollen, op iemand te projecteren verdwijnt de spanning uit de groep. Dat is precies wat ik zie gebeuren in sommige groepen 8 en het oefenen van de musical. Er is altijd wel een groepje kinderen dat nét even een andere gedachte of idee heeft bij een bepaald stukje uit de musical. Dat wordt niet door iedereen gewaardeerd (of lees; ze ‘kunnen’ er niks mee). Boosheid en onbegrip borrelen naar boven. Degene die de negatieve projecties ontvangt, noemen we een zondebok.

Een logische stap zou zijn om de zondebok uit de groep te halen of te ondersteunen.

Soms zie ik dat in groepen wel eens gebeuren. Krijgen kinderen een andere rol of taak binnen de musical. Het zou de sfeer moeten verbeteren, minder onenigheid en dan lijkt het probleem opgelost. Echter, de ‘rollen’ zijn groter dan het individu; de rol van de zondebok en de rollen die afgekeurd worden, zijn onderdeel van het weefsel van de groep (Kramer, 2017). Met andere woorden; je kunt erop wachten tot het volgende kind in de rol van zondebok gedrukt wordt.

Hoe kun je dit probleem wél oplossen?
Door de spanning die ontstaat in de groep op te lossen. Reflecteren met de kinderen en samen uitpluizen wat er in de groep aan de hand is. Waardoor ontstaat die spanning? Is het de musical? Het naderende afscheid? De spanning van de vakantie? De ideeën die er leven in de groep maar die niet ten uitvoer worden gebracht? Als de spanning uit de groep gehaald wordt, is er geen reden meer om een zondebok aan te wijzen en verdwijnt deze rol uit de groep.

Het is natuurlijk geen goed idee om in het script van de musical een rol te laten verdwijnen….dan loopt de spanning alleen maar op! Tenzij je een musical vol zondebokken hebt. 😉

Ik wens je alvast veel plezier deze laatste weken. Geniet van de parels, blik terug, reflecteer op de puzzels en sluit het schooljaar moe maar voldaan af.

Dus zorg ervoor dat je de eerste wijze uil blijft, in plaats van de tweede……

Het bericht Rollen in kaart brengen; een musical? verscheen eerst op Nicole Megens Onderwijscoaching.