…..en jij moet nog 7 weken

Afgelopen week was ik op drie verschillende scholen. Drie verschillende groepen 8 en dus drie verschillende leerkrachten. En toch hoorde ik overal hetzelfde: “Ze hebben het wel gehad.”

Kamp staat op de planning. De musical wordt volop gerepeteerd. Er is een kijkmiddag op het VO. Het programma zit vol met leuke dingen en er moet ook nog wat ‘geleerd’ worden. Soms met flinke tegenzin bij de kinderen. Het is leuk, spannend en toch…. Ze hebben het wel gehad.

En ik dacht: “Oef en de leerkracht, heeft óók nog 7 tot 8 weken te gaan. Dat valt niet altijd mee.

Welkom in de adjourning

Wat je ziet in die groepen 8 (en ook in andere groepen) is niet iets wat kinderen bewust doen. Ze gaan zich niet van de een op de andere dag ‘verzetten’ tegen het programma wat jij ze biedt. En het is ook niet dat jij iets fout doet. Het is iets wat bij het einde van het schooljaar hoor: Adjourning. De fase waarin de groep zich instelt op het naderende afscheid van elkaar en van jou als leerkracht. Bewust of onbewust.

De adjourning is de laatste fase van groepsvorming. De groep waar jij het hele jaar hard aan gewerkt heb om van de klas een groep te maken, valt straks uit elkaar. Ieder kind weet dat. Bewust of onbewust. En kinderen verwerken dat op hun eigen manier.

Dat zie je terug in gedrag:

• Vitten en mopperen, want met ruzie afgescheid nemen is minder ingewikkeld
• Terugtrekken, want afstand nemen doet minder pijn dan loslaten
• Of juist heel erg klitten en alles vooral samen willen doen
• Afspraken en routines die minder serieus worden genomen (het is toch bijna voorbij)
• Onrust en spanning, want iets nieuws staat voor de deur
• De motivatie lijkt tot een nulpunt gedaald

En in groep 8 is die spanning nóg groter. Na de zomer is het niet alleen een nieuwe leerkracht. Nee, dit is het einde van de basisschool en da’s een hele grote stap. Voor sommige kinderen voelt dat als een sprong in het diepe. En dat zorgt voor veel onzekerheid en spanning.

Motivatie én spanning: het kan allebei

Dit is precies wat ik wil zeggen aan alle leerkrachten die nu denken: hoe houd ik ze nog gemotiveerd? Dat je jezelf die vraag stelt is prima, maar stel ook de andere vraag: Hoe houd ik oog voor wat er onder die onverschilligheid zit?

Want die ‘ik heb er geen zin meer in’-houding heeft vaak een dubbele laag. Er zit spanning onder en soms zelfs angst. Spanning voor het nieuwe en voor het onbekende. Maar ook de angst om alles wat tot nu toe zo veilig was, los te laten.

Als jij dat ziet en benoemt, geef je die kinderen iets heel waardevols mee. Je laat zien: ik zie jou. Niet alleen jouw gedrag, maar ook wat erachter zit.

Wat helpt in de Bronzen Weken

Deze periode wordt de Bronzen Weken genoemd. Brons is taai, bestand tegen verschillende weersomstandigheden en als je er bewust mee aan de slag gaat, kun je corrosie in je groep voorkomen.

En wat betekent dat concreet?

Blijf voorspelbaar. Juist nu. De neiging is om los te laten (“het is toch bijna vakantie”), maar kinderen hebben structuur nodig. Als jij de afspraken loslaat, weet de groep niet meer waar ze aan toe is. En dat vergróót juist de onrust.

Kijk terug. Haal de groepsmissie erbij. Wat hebben jullie bereikt dit jaar? Benoem het. Vier het. Laat kinderen zelf benoemen wat ze trots op zijn.

Maak ruimte voor gevoelens. Het mag spannend zijn. Het mag verdrietig zijn. Zeg het hardop. “Het is best bijzonder dat jullie straks van school gaan. Dat is ook gewoon een beetje eng.” Je zult zien hoe opgelucht kinderen zijn als ze dat mogen voelen.

Bouw een brug naar het nieuwe. Onzekerheid groeit vaak als er niet over gesproken wordt. Dus praat over het VO. Misschien kun je een oud-leerling vragen om er wat over te komen vertellen in de klas. Maar ook over wat er mooi aan is om iets nieuws te beginnen. Niet om de spanning weg te poetsen, maar om kinderen te begeleiden naar iets nieuws.

Sluit bewust af. Creëer een afsluitritueel. Iets wat van jullie samen is. Een laatste les, een brief aan zichzelf, een moment van terugkijken. Echt, kinderen onthouden dat nog jaren.

En jij dan?

En ook heel belangrijk: vergeet jezelf niet!  Want jij bent ook moe. Jij hebt ook een vol jaar achter de rug en nu vraagt de groep misschien meer van je dan het hele jaar wat je samen gehad hebt.

Zorg dus ook goed voor jezelf. Uit een leeg vat kun je niet tappen. 😉 En weet: wat jij de komende weken doet, is zó ontzettend belangrijk voor de kinderen. Deze periode is echt de kans om het jaar goed af te sluiten. Voor de klas, maar ook voor jezelf.

Nog ideeën nodig?

Naast voorspelbaarheid en structuur kun je ook heel gericht werken aan wat er leeft in de groep. Hieronder een paar activiteiten die ik zelf vaak deel met leerkrachten.

Wil een keer sparren of een aanpak voor de adjourning in jouw groep? Stuur me gerust een berichtje. Ik denk graag met je mee.

Afgelopen week zat ik achter in een klas voor een observatie. De leerkracht had vooraf een duidelijke kijkvraag voor mij:

“Wil je eens letten op een paar jongens? Ze drukken vaak een negatief stempel op de groep met haantjesgedrag. Daardoor voelt het voor sommige kinderen onveilig in de groep.”

Helemaal prima. Ik wist waar ik op moest letten.

Maar wat ik zag, was iets anders…

Dit ís groepsvorming, alleen noemen we het niet zo

In deze groep hebben ze een simpele afspraak: elke week mogen twee kinderen iets laten zien. Dat kan samen, maar het mag ook alleen. Een optreden. Een talent. Iets wat ze willen delen met hun klasgenoten.

De middag dat ik er was, wilde een meisje zingen. Ik kreeg een beetje zo’n Holland’s-Got-Talent-gevoel. Het meisje ging staan, de juf zocht nog even het juiste nummer op Spotify en je zag de spanning oplopen. Bij haar, maar ook bij de groep.

Want… wat zouden ze gaan zien?

En meteen schoot door mijn hoofd: hoe gaan ze reageren? En vooral: wat gaan de jongens doen waar ik op gefocust was. Eerlijk gezegd vond ik dat nog spannender dan wat het meisje zou laten horen. En terwijl ik daar zat, dacht ik: dit ís groepsvorming. Alleen noemen we het vaak niet zo. We denken bij groepsvorming aan activiteiten uit de Gouden en Zilveren Weken, aan energizers, aan werkvormen met een duidelijk doel.

Maar dit?
Dit kostte vijf minuten.
En er gebeurde van alles.

Heldere verwachtingen maken het veilig

De juf maakte een eenvoudige theateropstelling door de stoelen een kwartslag te laten draaien. Klaar. De afspraak was helder: we luisteren, we kijken, we zijn een serieus publiek. Dus: wat ga ik dan zien? En na afloop geven we complimenten. Denk daar alvast over na.

De verwachtingen werden vooraf duidelijk gemaakt. En dat vraagt iets van een groep.

Luisteren terwijl jij niet aan de beurt bent.
Aandacht geven, ook als zingen niet jouw ding is.
Je mening even parkeren.
Oprechte aandacht voor degene die iets heel spannends durft te doen.

Wat vraagt het van degene die optreedt

Én het vraagt iets van het kind dat optreedt.
Je laten zien en soms kwetsbaar opstellen.
Spanning verdragen.
Je talent inzetten.

Wat een verrassing! Dit meisje kon écht prachtig zingen. Ik had kippenvel op mijn armen en moest een paar keer slikken om te voorkomen dat de tranen over mijn wangen rolden. Zó mooi. Dat hoor je dus nooit tijdens een rekenles. Of bij spelling.

En dan die jongens. Ik zag geen haantjesgedrag. Geen onderbrekingen. Geen stoer gedoe. Maar échte aandacht.

En toen ineens, zo’n mooi moment! Voorin zat een jongen en halverwege het lied stak hij zijn duim op. Gewoon, om haar even te laten weten. Je doet het goed! Met een grote glimlach op zijn gezicht. Je zag meteen wat het deed met het meisje. Ontspannen werd genieten en ze ging nóg mooier en krachtiger zingen.

Zo’n moment zegt alles.

Hier verschuiven rollen.
De stoere jongens lieten hun ‘stoere’ jas vallen.
Het stille meisje liet haar kwaliteit zien.

En het mooie? Het was geen groot programma. Geen ingewikkelde opdracht. Gewoon een terugkerend moment waarin kinderen iets van zichzelf mogen laten zien. En waarbij er tijdens een moment van rust ook verbinding met de groep ontstaat.

Wat gebeurt er onder de oppervlakte?

Wat gebeurt hier eigenlijk onder de oppervlakte?

• Talenten worden zichtbaar
• Rollen worden vloeibaar (Je kunt stil zijn, maar ook prachtig zingen)
• De groep oefent met positieve aandacht
• Kinderen leren oprechte complimenten te geven
• Er ontstaat gezamenlijke focus

En misschien nog wel belangrijker: de groep leert elkaar op een andere manier kennen. Niet alleen als ‘druk’, ‘stil’, ‘slim’, ‘lastig’ of ‘haantje’. Maar als zanger. Goochelaar. Verhalenverteller. Knutselaar. Dat verandert hoe kinderen naar elkaar kijken.
Kortom: verbinding met elkaar.

Rust als verbindende factor

Wat ik ook sterk vond: het was rustig. Geen energieveld van drukte. Geen competitie. Gewoon aandacht. In deze periode van het jaar, waarin energie vaak omhoogschiet en je geneigd bent om iets actiefs of druks in te zetten, kan zo’n rustige groepsvormer juist verbindend werken.

En eerlijk is eerlijk: het kost bijna geen tijd.

Misschien zit daar ook wel een misvatting. We denken vaak dat groepsvorming iets extra’s is. Iets dat boven op je programma komt. Maar dit zat ín de week. Gewoon ingepland en structureel. Op donderdagmiddag dan……
En daardoor werd het normaal.

Wat kun je hier nog meer uithalen?

Je kunt dit moment benutten om:

• Te praten over spanning en hoe je daarmee omgaat
• Te reflecteren op wat steun doet in een groep
• Zichtbaar te maken hoe rollen kunnen veranderen
• Expliciet te maken wat goed luisteren eigenlijk is

En dan de verbinding maken naar de groepswens en afspraken die je samen hebt.

Vijf praktische ideeën om dit ook in jouw klas toe te passen

Dus…. is dit een groepsvormende activiteit?

Wat mij deze week weer duidelijk werd:
Is dit een groepsvormende activiteit? Ja. Juist dit!

Groepsvorming zit niet alleen in methodes. Het zit in hoe je gewone momenten benut. En soms is vijf minuten meer waard dan een uur activiteit.

Herken je dit soort momenten in jouw groep ook?
En… heb jij zélf jouw (onbekende) talent wel eens aan jouw groep laten zien? En hoe was dat?

Eigenlijk heeft iedereen dat af en toe nodig — even geen nieuwe prikkels, geen to-do-lijst, maar simpelweg ruimte om even terug te kijken op wat de week (of periode) je gebracht heeft. De afgelopen weken heb ik heel wat zien stormen in groepen.
En gister en eergister was er het cadeautje voor een team; de training Verschillen Verbinden. Ik zag hoe mensen elkaar echt gingen begrijpen. En hoe de kracht van verschillen letterlijk zichtbaar werd in de bouwwerken van LEGO® SERIOUS PLAY® die ontstonden. En dat geeft mij dan energie. Herken je dat in jouw klas?

Van storm naar stilte

In de scholen zie ik hetzelfde gebeuren. De eerste weken van het schooljaar ontstaat er vaak een storm: nieuwe leerkrachten, nieuwe groepen, nieuwe routines, verwachtingen, afspraken. Er waait van alles door de klas — energie, onrust, enthousiasme, spanning.

En ergens in oktober… komt dan dat moment waarop je hoopt dat de storm gaat liggen en het even stil wordt. De meeste groepen zijn door het hoogtepunt van de stormingsfase heen, de eerste grenzen zijn verkend, rollen zijn verdeeld. Het is alsof iedereen weer wat meer kan ademhalen.

In die stilte gebeurt iets bijzonders. Er ontstaat ruimte om echt te zien wat er leeft in je groep. Om niet alleen te reageren op gedrag, maar te luisteren naar wat eronder ligt. Om eens écht te kijken naar het kind dat de eerste weken misschien wat scherp uit de hoek kwam, maar nu stilletjes aansluiting zoekt. En die, in jouw ogen, druktemaker, die zijn rol in de groep heeft gevonden. Waarvoor de ‘zo doen we het hier’ duidelijk is en er rust ontstaat om echt met elkaar aan het werk te gaan.

Rust is niet nietsdoen

Toen ik afgelopen week in de auto zat, hoorde ik in het nieuws dat we steeds minder (en dus te weinig) tijd besteden aan ‘lege tijd’.

Tijd om even te lummelen, gewoon even niks doen. We doen het niet meer. En eerlijk is eerlijk… ik ben er zelf ook heel slecht in. Toen ik nog voor de klas stond, kon ik dat beter en vond dat soort momenten met de groep altijd heerlijk. Ergens een moment in de week om samen even ‘tot rust’ te komen. Even samen ‘te lummelen’. Ik sprak dan met de groep af dat ze een kwartiertje iets voor zichzelf mochten doen. Maar… het moest wel rustig zijn. Dus het kon tekenen zijn, een boek lezen of gewoon even rustig kletsen met je buur. Of… gewoon even met je hoofd op tafel en even niksen. Ik zette dan een rustig muziekje op. Een heerlijk moment. Op vrijdag zette ik dan een kopje thee erbij en het ‘rustfeest’ was compleet.

En ik? Ik observeerde met een kop thee in mijn hand wat ik zag gebeuren én genoot van de kinderen in mijn klas. Soms denken we dat rust betekent dat er niks gebeurt. Maar in de stilte na de storm vindt juist groei plaats.

Je kunt het zien als de grond die is omgewoeld, en opnieuw wortel kan schieten. Zo is het ook in de klas. Wanneer de hectiek even afneemt, kun je samen bouwen aan vertrouwen. Routines worden vanzelfsprekender, kinderen weten wat er van hen verwacht wordt. En jij als leerkracht kunt weer voelen: het loopt.

Rust is ook de tijd waarin je reflecteert. Waarin je terugkijkt op wat er werkte — en wat niet. Waarin je beseft dat het niet erg is als nog niet alles perfect is. Want een groep vormt zich in lagen, net als een boom die elk jaar een nieuwe ring groeit.

Even stilstaan bij jezelf

Misschien is deze herfstvakantie een mooi moment om zelf ook even stil te staan. Niet om weer nieuwe plannen te maken, maar om jezelf één simpele vraag te stellen:

“Wat heeft mij de afgelopen weken energie gegeven, en wat heeft me uitgeput?”

Durf eerlijk te kijken. Misschien ontdek je dat de momenten waarop het écht stroomde, die waren waarop je in verbinding was — met je groep, met je collega’s, of gewoon met jezelf. En als je merkt dat je hoofd nog vol is van alles wat ‘moet’, adem dan even uit. Of maak een heerlijke wandeling in de herfstlucht. Het is goed. Je hoeft nu niets te fixen.

De kracht van een pauze

In mijn trainingen zie ik steeds weer hoe waardevol het is om ruimte te maken voor reflectie. Wanneer we even stoppen met rennen, kunnen we weer zien — elkaar, onszelf, en wat echt belangrijk is. Of dat nu tijdens een LEGO-bouwwerk is waarin een team zichzelf herkent, of in de klas wanneer een kind eindelijk durft te zeggen wat het moeilijk vindt.

De stilte na de storm is geen einde, maar een overgang. Een moment om terug te blikken, dingen los te laten. Bomen laten blaadjes vallen om weer opnieuw in bloei te kunnen komen. Net als de natuur hebben ook wij momenten nodig om even stil te vallen, zodat er weer ruimte komt om te groeien. Dat kun jij in jouw klas ook doen; en dan is er ineens weer ruimte… voor rust, groei en plezier.

Dus voor iedereen die nu of over een week gaat genieten van een welverdiende herfstvakantie: Laat het even stil worden. Laat los wat ruiste, en luister naar wat er overblijft. Want juist in die stilte groeit de verbinding — en ontstaat er ruimte voor nieuwe ideeën, frisse energie en groei. Voor jou, én voor je klas.

Vijf manieren om rustmomenten te creëren in jouw groep:

Als ik de klas binnenkom, zijn de kinderen net de tafels in een toetsopstelling aan het zetten. Het is donderdagmiddag, maar er moeten nog wat Cito’s en rekentoetsen afgemaakt worden. De kinderen die klaar zijn, werken aan hun weektaak.

Drie meiden blazen: ‘Pffff….. geen zin in’. Ze kijken elkaar aan. De leerkracht geeft aan dat ze nu toch echt aan de slag zullen moeten, want de toets ‘moet wel een keer klaar zijn.’

Er is rust. Er zijn kinderen met wat vragen en de leerkracht loopt door de groep, tussen de tafels door om iedereen met een vraag te kunnen bedienen. De afspraak is: ‘We blijven op onze plek.’