Afgelopen week zat ik achter in een klas voor een observatie. De leerkracht had vooraf een duidelijke kijkvraag voor mij:

“Wil je eens letten op een paar jongens? Ze drukken vaak een negatief stempel op de groep met haantjesgedrag. Daardoor voelt het voor sommige kinderen onveilig in de groep.”

Helemaal prima. Ik wist waar ik op moest letten.

Maar wat ik zag, was iets anders…

Dit ís groepsvorming, alleen noemen we het niet zo

In deze groep hebben ze een simpele afspraak: elke week mogen twee kinderen iets laten zien. Dat kan samen, maar het mag ook alleen. Een optreden. Een talent. Iets wat ze willen delen met hun klasgenoten.

De middag dat ik er was, wilde een meisje zingen. Ik kreeg een beetje zo’n Holland’s-Got-Talent-gevoel. Het meisje ging staan, de juf zocht nog even het juiste nummer op Spotify en je zag de spanning oplopen. Bij haar, maar ook bij de groep.

Want… wat zouden ze gaan zien?

En meteen schoot door mijn hoofd: hoe gaan ze reageren? En vooral: wat gaan de jongens doen waar ik op gefocust was. Eerlijk gezegd vond ik dat nog spannender dan wat het meisje zou laten horen. En terwijl ik daar zat, dacht ik: dit ís groepsvorming. Alleen noemen we het vaak niet zo. We denken bij groepsvorming aan activiteiten uit de Gouden en Zilveren Weken, aan energizers, aan werkvormen met een duidelijk doel.

Maar dit?
Dit kostte vijf minuten.
En er gebeurde van alles.

Heldere verwachtingen maken het veilig

De juf maakte een eenvoudige theateropstelling door de stoelen een kwartslag te laten draaien. Klaar. De afspraak was helder: we luisteren, we kijken, we zijn een serieus publiek. Dus: wat ga ik dan zien? En na afloop geven we complimenten. Denk daar alvast over na.

De verwachtingen werden vooraf duidelijk gemaakt. En dat vraagt iets van een groep.

Luisteren terwijl jij niet aan de beurt bent.
Aandacht geven, ook als zingen niet jouw ding is.
Je mening even parkeren.
Oprechte aandacht voor degene die iets heel spannends durft te doen.

Wat vraagt het van degene die optreedt

Én het vraagt iets van het kind dat optreedt.
Je laten zien en soms kwetsbaar opstellen.
Spanning verdragen.
Je talent inzetten.

Wat een verrassing! Dit meisje kon écht prachtig zingen. Ik had kippenvel op mijn armen en moest een paar keer slikken om te voorkomen dat de tranen over mijn wangen rolden. Zó mooi. Dat hoor je dus nooit tijdens een rekenles. Of bij spelling.

En dan die jongens. Ik zag geen haantjesgedrag. Geen onderbrekingen. Geen stoer gedoe. Maar échte aandacht.

En toen ineens, zo’n mooi moment! Voorin zat een jongen en halverwege het lied stak hij zijn duim op. Gewoon, om haar even te laten weten. Je doet het goed! Met een grote glimlach op zijn gezicht. Je zag meteen wat het deed met het meisje. Ontspannen werd genieten en ze ging nóg mooier en krachtiger zingen.

Zo’n moment zegt alles.

Hier verschuiven rollen.
De stoere jongens lieten hun ‘stoere’ jas vallen.
Het stille meisje liet haar kwaliteit zien.

En het mooie? Het was geen groot programma. Geen ingewikkelde opdracht. Gewoon een terugkerend moment waarin kinderen iets van zichzelf mogen laten zien. En waarbij er tijdens een moment van rust ook verbinding met de groep ontstaat.

Wat gebeurt er onder de oppervlakte?

Wat gebeurt hier eigenlijk onder de oppervlakte?

• Talenten worden zichtbaar
• Rollen worden vloeibaar (Je kunt stil zijn, maar ook prachtig zingen)
• De groep oefent met positieve aandacht
• Kinderen leren oprechte complimenten te geven
• Er ontstaat gezamenlijke focus

En misschien nog wel belangrijker: de groep leert elkaar op een andere manier kennen. Niet alleen als ‘druk’, ‘stil’, ‘slim’, ‘lastig’ of ‘haantje’. Maar als zanger. Goochelaar. Verhalenverteller. Knutselaar. Dat verandert hoe kinderen naar elkaar kijken.
Kortom: verbinding met elkaar.

Rust als verbindende factor

Wat ik ook sterk vond: het was rustig. Geen energieveld van drukte. Geen competitie. Gewoon aandacht. In deze periode van het jaar, waarin energie vaak omhoogschiet en je geneigd bent om iets actiefs of druks in te zetten, kan zo’n rustige groepsvormer juist verbindend werken.

En eerlijk is eerlijk: het kost bijna geen tijd.

Misschien zit daar ook wel een misvatting. We denken vaak dat groepsvorming iets extra’s is. Iets dat boven op je programma komt. Maar dit zat ín de week. Gewoon ingepland en structureel. Op donderdagmiddag dan……
En daardoor werd het normaal.

Wat kun je hier nog meer uithalen?

Je kunt dit moment benutten om:

• Te praten over spanning en hoe je daarmee omgaat
• Te reflecteren op wat steun doet in een groep
• Zichtbaar te maken hoe rollen kunnen veranderen
• Expliciet te maken wat goed luisteren eigenlijk is

En dan de verbinding maken naar de groepswens en afspraken die je samen hebt.

Vijf praktische ideeën om dit ook in jouw klas toe te passen

Dus…. is dit een groepsvormende activiteit?

Wat mij deze week weer duidelijk werd:
Is dit een groepsvormende activiteit? Ja. Juist dit!

Groepsvorming zit niet alleen in methodes. Het zit in hoe je gewone momenten benut. En soms is vijf minuten meer waard dan een uur activiteit.

Herken je dit soort momenten in jouw groep ook?
En… heb jij zélf jouw (onbekende) talent wel eens aan jouw groep laten zien? En hoe was dat?