Na een half uur komen ze terug van de TSO. Onrustiger. Een korter lontje. Gedoe dat ineens veel groter voelt dan daarvoor. De sfeer in de klas zakt in no time tot onder het vriespunt.
En jij denkt: hoe kan dat nou? Het ging voor de pauze toch goed?
Wat mij dan altijd nieuwsgierig maakt, is niet: wat is er nu weer gebeurd?
Maar: wat is er veranderd?
Kinderen veranderen niet, de context wel
Want kinderen veranderen niet zomaar van de ene op de andere minuut.
De context verandert echter wel.
De manier waarop pauzes georganiseerd worden, is de afgelopen jaren flink verschoven. Met het continurooster en de vijf gelijke dagen is de pauze korter geworden, intensiever ook. Vaak begeleid door TSO-ouders of een externe organisatie. Fijn geregeld, zou je zeggen. En toch zie je op veel scholen hetzelfde patroon ontstaan.
Bij de leerkracht is het een fijne groep.
Bij de TSO lijkt alles losser te zitten.
Kinderen luisteren minder.
Gaan sneller over grenzen.
Of lijken ineens totaal niet meer afgestemd.
Dat roept vragen op. En vaak ook frustratie.
Kortom: er ontstaat gedoe tijdens de pauzes en dat komt mee jouw klaslokaal binnen. En vervolgens, ben jij degene die het op moet lossen want anders blijft die sfeer de rest van de middag beneden het vriespunt en dat is niet wat jij wilt. En ook niet wat de kinderen uit jouw groep willen.
Wat mij opvalt, is dat we dit gedrag al snel willen verklaren vanuit regels of consequenties. Terwijl ik denk dat we iets anders over het hoofd zien. Iets wat minder zichtbaar is, maar wel voelbaar.
Aanwezigheid.
Aanwezigheid als vertrekpunt
Binnen het gedachtegoed van Verbindend Gezag, zoals beschreven door Haim Omer, is aanwezigheid geen bijzaak. Het is een vertrekpunt. Niet alleen fysiek aanwezig zijn, maar voelbaar aanwezig zijn. Met aandacht. Met betrokkenheid. Met het signaal: ik zie je en ik blijf.
En juist dát stuk verandert tijdens de pauze.
Tijdens de les is de leerkracht een bekende factor. Er is relatie opgebouwd. Er is gedeelde geschiedenis. Jij weet wie snel overprikkeld raakt, wie nabijheid nodig heeft en wie juist ruimte. De groep leunt, vaak zonder dat ze dat zelf doorhebben, op jouw aanwezigheid.
De pauze als systeemwissel
In de pauze verschuift dat.
Er staat een andere volwassene.
Soms wisselend. Vaak zonder te weten wat er echt in de groep speelt.
(En dat is logisch. Je kunt van een TSO-medewerker niet verwachten dat hij of zij alle ins- en outs van jouw groep weet).
Voor volwassenen voelt die TSO dus als een praktische oplossing. Voor kinderen is het een systeemwissel. En gedrag ontstaat altijd in relatie tot de context.
Wanneer de vertrouwde aanwezigheid wegvalt, valt ook een deel van de regulatie weg. Niet omdat kinderen lastig wíllen zijn, maar omdat zelfregulatie bij kinderen nog volop in ontwikkeling is. Ze hebben rust, overzicht en begrenzing van de volwassenen om hen heen nodig. Als die aanwezigheid minder voelbaar is, gaan kinderen zoeken.
Naar duidelijkheid.
Naar grenzen.
Naar houvast.
Dat zoeken zie je terug in gedrag. In testen. In uitdagen. In over grenzen gaan. Niet als onwil, maar als signaal. Het is een soort van onveiligheid die zich uit in gedrag.
De lastige positie van TSO-medewerkers
TSO-medewerkers staan daarin vaak voor een ingewikkelde taak. Ze dragen verantwoordelijkheid, maar missen soms de relationele basis met de groep die begrenzing mogelijk maakt. Begrenzen zonder relatie voelt voor kinderen al snel leeg. Dat is niet fout, maar het is wel een verklaring waarom kinderen zich tijdens de TSO soms ineens anders gaan gedragen. Het missen van de relationele basis maakt hen kwetsbaar.
Verbindend Gezag vraagt een andere blik tijdens de TSO. Niet meteen ingrijpen, oplossen of corrigeren, maar eerst aanwezig blijven. Zichtbaar zijn. Nabij blijven. Ook als het even lastig is. Aanwezigheid betekent trouwens niet dat je alles moet fixen. Of dat er geen grenzen zijn. Het betekent dat je niet verdwijnt op het moment dat het spannend wordt.
Wat ik helpend vind aan deze manier van kijken, is dat het de druk eraf haalt. Je hoeft het gedrag niet meteen te begrijpen of te verklaren. Je hoeft niet altijd een oplossing te hebben. Aanwezig zijn is al iets doen.
En soms zit dat in hele kleine dingen.
Een volwassene die rustig blijft staan. Iemand die later nog even terugkomt op een moment. Mee-eten met de groep wanneer het onrustig is.
Maar ook, en vooral, je letterlijk begeven tussen de kinderen. Dus niet weggekropen achter het bureau tijdens een filmpje of jeugdjournaal. Maar letterlijk bewegend in de klas. Tussen de kinderen zijn. Ze moeten de nabijheid kunnen voelen. Niet als structurele oplossing voor alles, maar als signaal: ik ben er, ook hier.
Vijf kleine dingen die vaak al het verschil maken:
Maak de gezamenlijke schoolafspraak ‘We luisteren naar alle volwassenen in de school’ zichtbaar en levend.
Dus niet alleen op papier, maar in gedrag en taal.
Start de TSO samen.
Blijf als leerkracht even bij het moment van overdracht. Laat de TSO-medewerker de kinderen welkom heten en zichtbaar het stokje overnemen. Ren niet meteen weg met je boterhammen 😉, maar maak die overgang samen met de kinderen.
Zorg voor zichtbare aanwezigheid in de klas.
Laat de TSO-medewerker niet ‘verdwijnen’ achter een tafel of in een hoek, maar beweeg door de ruimte. Gebruik alle zones in het lokaal.
Haal de kinderen zelf op na de pauze.
Daarmee blijf je ook in dat overgangsmoment nabij en voorkom je dat het gedoe al meeloopt naar binnen.
Benoem wat goed gaat.
Spreek complimenten uit, juist ook tijdens de TSO. Benoem gewenst gedrag. Want hoe je je voelt, bepaalt vaak ook hoe je je gedraagt. En niemand functioneert prettig in de rol van politieagent. 😉
De vraag en het antwoord
Misschien ligt onder veel TSO-gedoe niet de vraag hoe krijgen we de kinderen weer rustig?
Maar een andere vraag.
Hoe zorgen we dat onze aanwezigheid voelbaar blijft, juist op die momenten dat de structuur verandert?
Kinderen vragen in hun gedrag zelden om strengere regels.
Ze vragen om houvast.
Om iemand die blijft.
En dat begint, elke keer weer, bij aanwezig zijn.
Wil je hier meer over lezen?
In mijn boek Van onrust naar rust – Hoe je van jouw klas een groep maakt geef ik je volop inspiratie, voorbeelden en praktische werkvormen om van jouw klas een hechte groep te maken. Nieuwsgierig? Klik dan even op de onderstaande button:
