…..en jij moet nog 7 weken
Afgelopen week was ik op drie verschillende scholen. Drie verschillende groepen 8 en dus drie verschillende leerkrachten. En toch hoorde ik overal hetzelfde: “Ze hebben het wel gehad.”
Kamp staat op de planning. De musical wordt volop gerepeteerd. Er is een kijkmiddag op het VO. Het programma zit vol met leuke dingen en er moet ook nog wat ‘geleerd’ worden. Soms met flinke tegenzin bij de kinderen. Het is leuk, spannend en toch…. Ze hebben het wel gehad.
En ik dacht: “Oef en de leerkracht, heeft óók nog 7 tot 8 weken te gaan. Dat valt niet altijd mee.
Welkom in de adjourning
Wat je ziet in die groepen 8 (en ook in andere groepen) is niet iets wat kinderen bewust doen. Ze gaan zich niet van de een op de andere dag ‘verzetten’ tegen het programma wat jij ze biedt. En het is ook niet dat jij iets fout doet. Het is iets wat bij het einde van het schooljaar hoor: Adjourning. De fase waarin de groep zich instelt op het naderende afscheid van elkaar en van jou als leerkracht. Bewust of onbewust.
De adjourning is de laatste fase van groepsvorming. De groep waar jij het hele jaar hard aan gewerkt heb om van de klas een groep te maken, valt straks uit elkaar. Ieder kind weet dat. Bewust of onbewust. En kinderen verwerken dat op hun eigen manier.
Dat zie je terug in gedrag:
- Vitten en mopperen, want met ruzie afgescheid nemen is minder ingewikkeld
- Terugtrekken, want afstand nemen doet minder pijn dan loslaten
- Of juist heel erg klitten en alles vooral samen willen doen
- Afspraken en routines die minder serieus worden genomen (het is toch bijna voorbij)
- Onrust en spanning, want iets nieuws staat voor de deur
- De motivatie lijkt tot een nulpunt gedaald
En in groep 8 is die spanning nóg groter. Na de zomer is het niet alleen een nieuwe leerkracht. Nee, dit is het einde van de basisschool en da’s een hele grote stap. Voor sommige kinderen voelt dat als een sprong in het diepe. En dat zorgt voor veel onzekerheid en spanning.
Motivatie én spanning: het kan allebei
Dit is precies wat ik wil zeggen aan alle leerkrachten die nu denken: hoe houd ik ze nog gemotiveerd? Dat je jezelf die vraag stelt is prima, maar stel ook de andere vraag: Hoe houd ik oog voor wat er onder die onverschilligheid zit?
Want die ‘ik heb er geen zin meer in’-houding heeft vaak een dubbele laag. Er zit spanning onder en soms zelfs angst. Spanning voor het nieuwe en voor het onbekende. Maar ook de angst om alles wat tot nu toe zo veilig was, los te laten.
Als jij dat ziet en benoemt, geef je die kinderen iets heel waardevols mee. Je laat zien: ik zie jou. Niet alleen jouw gedrag, maar ook wat erachter zit.
Wat helpt in de Bronzen Weken
Deze periode wordt de Bronzen Weken genoemd. Brons is taai, bestand tegen verschillende weersomstandigheden en als je er bewust mee aan de slag gaat, kun je corrosie in je groep voorkomen.
En wat betekent dat concreet?
Blijf voorspelbaar. Juist nu. De neiging is om los te laten (“het is toch bijna vakantie”), maar kinderen hebben structuur nodig. Als jij de afspraken loslaat, weet de groep niet meer waar ze aan toe is. En dat vergróót juist de onrust.
Kijk terug. Haal de groepsmissie erbij. Wat hebben jullie bereikt dit jaar? Benoem het. Vier het. Laat kinderen zelf benoemen wat ze trots op zijn.
Maak ruimte voor gevoelens. Het mag spannend zijn. Het mag verdrietig zijn. Zeg het hardop. “Het is best bijzonder dat jullie straks van school gaan. Dat is ook gewoon een beetje eng.” Je zult zien hoe opgelucht kinderen zijn als ze dat mogen voelen.
Bouw een brug naar het nieuwe. Onzekerheid groeit vaak als er niet over gesproken wordt. Dus praat over het VO. Misschien kun je een oud-leerling vragen om er wat over te komen vertellen in de klas. Maar ook over wat er mooi aan is om iets nieuws te beginnen. Niet om de spanning weg te poetsen, maar om kinderen te begeleiden naar iets nieuws.
Sluit bewust af. Creëer een afsluitritueel. Iets wat van jullie samen is. Een laatste les, een brief aan zichzelf, een moment van terugkijken. Echt, kinderen onthouden dat nog jaren.
En jij dan?
En ook heel belangrijk: vergeet jezelf niet! Want jij bent ook moe. Jij hebt ook een vol jaar achter de rug en nu vraagt de groep misschien meer van je dan het hele jaar wat je samen gehad hebt.
Zorg dus ook goed voor jezelf. Uit een leeg vat kun je niet tappen. 😉 En weet: wat jij de komende weken doet, is zó ontzettend belangrijk voor de kinderen. Deze periode is echt de kans om het jaar goed af te sluiten. Voor de klas, maar ook voor jezelf.
Nog ideeën nodig?
Naast voorspelbaarheid en structuur kun je ook heel gericht werken aan wat er leeft in de groep. Hieronder een paar activiteiten die ik zelf vaak deel met leerkrachten.
Rood en groen: breng het onder water naar boven
Geef iedere leerling een rood en een groen vel papier (of gebruik grote vellen op het bord voor de hele klas).
Op het rode vel schrijven of tekenen ze alles wat spannend is, waar ze tegenop zien, of wat ze onzeker maakt. De overgang naar het VO. Vrienden die naar een andere school gaan. Afscheid van de juf of meester. Alles mag.
Op het groene vel komen de dingen waar ze naar uitkijken. De leuke activiteiten die nog komen. Wat ze fijn vinden aan het nieuwe. De dingen die ze al weten en die goed voelen.
En dan, en dit is het mooiste deel, ga je samen kijken: Hoe zorg je ervoor dat een rood item groen wordt? Niet alles zal lukken. Maar door het gesprek ga je samen op zoek naar wat wél mogelijk is. Je laat de waterlijn zakken. Wat onder water speelt, komt naar boven. En juist dat geeft rust. Want wat je kunt benoemen, hoef je niet meer onbewust met je mee te dragen.
Een brief aan je toekomstige zelf
Kinderen schrijven een brief aan zichzelf, te openen op de eerste dag van de middelbare school (of aan het einde van de zomervakantie). Ze schrijven op: wat ze nu voelen, wat ze hopen, wat ze zichzelf willen meegeven. Je verzamelt de brieven en geeft ze mee op de laatste dag.
Het klinkt simpel, maar is heel krachtig. Het helpt kinderen om stil te staan bij dit moment en geeft het afscheid een beetje gewicht op een goede manier.
De oogstmuur
Hang een groot vel op in de klas. Ieder kind schrijft (of tekent) drie dingen op die ze dit jaar geleerd hebben. Niet alleen vakinhoudelijk, maar ook over zichzelf of over samenwerken. Wat heeft dit jaar jou gebracht?
Laat de muur een paar weken hangen. Je zult zien dat kinderen er naar kijken, erop wijzen, erover praten. Het maakt zichtbaar wat er is opgebouwd en dat is precies wat kinderen in de adjourning nodig hebben: bevestiging dat het ertoe deed.
Complimenten in de kring
Kies elke dag (of elke week) een paar kinderen die ‘in het middelpunt’ staan. De rest van de klas geeft hen een compliment. Niet over het uiterlijk, maar over wie ze zijn of wat ze doen. Wat waardeer je aan deze klasgenoot?
Dit is ook mooi als afsluiting van de allerlaatste week: ieder kind krijgt een beurt. Je kunt de complimenten ook laten opschrijven op een kaartje, zodat elk kind iets mee naar huis neemt.
Waar gaan we naartoe?
Maak samen een ‘kaart van het nieuwe’. Leerlingen tekenen of schrijven: wat weet ik al over de middelbare school of het volgende leerjaar? Wat hoop ik? Wat wil ik weten? Door het onbekende een plek te geven op papier, wordt het iets minder groot. En als je er als klas samen over praat, ontdekken kinderen al snel: ik ben niet de enige die dit spannend vindt.
Wil een keer sparren of een aanpak voor de adjourning in jouw groep? Stuur me gerust een berichtje. Ik denk graag met je mee.
Wil je hier meer over lezen?
In mijn boek Van onrust naar rust – Hoe je van jouw klas een groep maakt geef ik je volop inspiratie, voorbeelden en praktische werkvormen om van jouw klas een hechte groep te maken. Nieuwsgierig? Klik dan even op de onderstaande button:
