Twee weken geleden startte ik een nieuw traject op een school.Tijdens de intake met de intern begeleider hoorde ik een zin die bleef hangen.
“De kinderen hebben eigenlijk heel weinig vertrouwen in elkaar, maar ook in ons als leerkracht en intern begeleider.”
Ze vertelde verder. Dat kinderen het gevoel hebben dat ze het toch nooit goed doen. Ze vertrouwen elkaar niet, maar ook de leerkrachten. Er is een soort onderstroom ontstaan van: de hele school is tegen ons.
En als je daar even bij stilstaat… dan snap je ook wat er gebeurt.
Kinderen die weinig vertrouwen voelen, gaan zoeken. Zoeken naar grenzen, zowel bij de leerkracht als bij elkaar. Niet omdat ze met z’n allen lastig wíllen zijn, maar omdat ze ergens houvast zoeken.
Natuurlijk was dat dit niet iets van de laatste weken. Dit speelde al langer. Eigenlijk al vanaf groep 4. Met veel wisselingen van leerkrachten en steeds een beetje meer onrust in de groep. Tot het moment dat de groepsdynamiek echt verstoord raakte en iedereen er eigenlijk ‘last’ van kreeg: kinderen, leerkrachten en ouders.
Stuur het boekje maar op
Tijdens de intake bespraken we het plan. Mijn agenda zat behoorlijk vol, dus ik gaf aan dat ze eventueel alvast zelf konden starten.
“Ik kan jullie mijn boek sturen, dan kunnen jullie al aan de slag.”
“Stuur het boekje maar op,” zei ze.
Ik moest stiekem lachen. Het boekje 😉
Maar tegelijkertijd dacht ik ook: mooi. Ze willen echt aan de slag met deze groep en samen positief gaan bouwen.
Een groep die niets meer durft
Vorige week zat ik in de klas voor een observatie.
En wat mij meteen opviel, was niet de drukte. Maar juist de stilte. Het was rustig, eigenlijk gewoon té rustig. Kinderen reageerden nauwelijks op vragen van de leerkracht. Er was weinig interactie. Weinig initiatief. En terwijl ik daar zat, voelde ik het eigenlijk meteen:
Deze kinderen durven niet meer. Niet omdat ze niks te zeggen hebben.Maar omdat ze denken dat het toch niet goed is. En ik merkte ook iets anders. Ze wisten dat ik kwam. En alles in hun houding zei eigenlijk:
“Oh… daar heb je er weer één. Iemand die komt kijken wat er allemaal niet goed gaat.”
De toon bepaalt de richting
In de nabespreking heb ik één ding heel bewust meegegeven:
“Als jullie hiermee aan de slag gaan… zet er een positieve toon op.”
Niet: we gaan kijken wat er allemaal misgaat.
Maar: we gaan samen bouwen aan hoe we het wél willen. En neem de kinderen daarin mee. Laat ze voelen: jullie zijn niet het probleem, jullie zijn onderdeel van de oplossing.
Ik krijg er kippenvel van
Gistermiddag zat ik in de auto toen ik gebeld werd door de leerkracht:
“Nicole, hebben we het zo goed gedaan?”
Ze vertelde dat ze met het boek aan de slag waren gegaan. Dat ze verschillende werkvormen hadden gebruikt. Dat ze met de groep in gesprek waren gegaan. En dat ze inmiddels een groepswens en afspraken hadden opgesteld.
Ik vroeg: “Wat kwam eruit?”
Ze zei:
Dat ze respectvol met elkaar om willen gaan.
Dat ze elkaar willen vertrouwen.
Dat ze plezier willen hebben.
En dat ze zich aan de afspraken willen houden.”
En eerlijk… ik kreeg er kippenvel van.
Want dit is precies waar de groep last van had.
Maar wat zo mooi is: ze zeggen het zelf! Eigenlijk zeggen ze:
“Wij willen dit wel… maar we hebben hulp nodig om het ook te kunnen.”
Wat er dan gebeurt in een groep
Wat hier gebeurt, zie ik zo vaak. Op het moment dat jij als leerkracht anders gaat kijken, verandert er iets in de groep. Niet omdat je ineens andere kinderen hebt. Maar omdat jouw blik iets doet.
Vanuit de psychologie noemen we dat ook wel het Pygmalion-effect. Verwachtingen werken door in gedrag. Wanneer kinderen voelen dat er vertrouwen in hen is, gaan ze zich daar, meestal onbewust, naar gedragen. En andersom werkt het net zo: Als een groep het gevoel heeft dat ze ‘de lastige groep’ zijn, dan gaan ze dat ook laten zien.
Wat deze leerkracht en intern begeleider deden, was eigenlijk iets heel krachtigs. Ze gaven de groep weer een ander verhaal.
Niet: dit gaat niet goed.
Maar: we gaan samen kijken hoe we het willen.
Samenwerken… terwijl dat juist spannend was
Wat de leerkracht me ook vertelde, vond ik misschien nog wel het mooiste.|Ze zei:
“Ik zie nu ineens een hele betrokken groep. Ze werken samen… en dat ging eigenlijk lange tijd niet meer. Tijdens de opdrachten ging het een stuk beter.”
Samenwerken was spannend geworden. Het liep vaak mis, dus werd het vermeden. Door positief naar de groep te kijken, ontstond er ruimte om het samenwerken weer te proberen.
Een aantal praktische tips rondom samenwerken
Merk je dat samenwerken spannend is in jouw groep? Dan kan het helpend zijn om het klein en gestructureerd aan te bieden.
Coöperatieve werkvormen (van Spencer Kagan) zijn daar heel geschikt voor. Ze geven houvast, waardoor samenwerken weer veilig wordt.
Een paar voorbeelden die je eenvoudig kunt inzetten:
Denken-delen-uitwisselen
Kinderen denken eerst zelf na over een vraag, bespreken dit daarna met een maatje en delen het vervolgens in de groep. Iedereen komt aan bod, zonder dat het meteen ‘groot’ hoeft.
Tafelrondje
In een groepje krijgt ieder kind om de beurt spreektijd. (zet de time-timer hierbij in) De structuur zorgt ervoor dat niet één iemand het gesprek overneemt.
Binnen-buitenkring
Kinderen staan tegenover elkaar en wisselen kort iets uit. Daarna schuift één van de kringen door. Dit zorgt voor beweging én meerdere korte contactmomenten.
Genummerde koppen
Kinderen werken samen in een groepje en krijgen een nummer. De leerkracht stelt een vraag en noemt daarna een nummer. Alleen dat nummer geeft antwoord. Hierdoor is iedereen betrokken.
Gedeelde placemat
Een vel wordt verdeeld in vakken. Eerst schrijft ieder kind zijn eigen idee op, daarna wordt er in het midden een gezamenlijk antwoord geformuleerd. Zo wordt ieders inbreng zichtbaar.
Door dit soort werkvormen in te zetten, maak je samenwerken weer voorspelbaar en veilig. En dat is vaak precies wat een groep nodig heeft om weer met vertrouwen samen te kunnen werken.
Wil je hier meer over lezen?
In mijn boek Van onrust naar rust – Hoe je van jouw klas een groep maakt geef ik je volop inspiratie, voorbeelden en praktische werkvormen om van jouw klas een hechte groep te maken. Nieuwsgierig? Klik dan even op de onderstaande button:
